Dwar l-Artikolu 14
Id-Direttiva tal-2019 dwar id-Drittijiet tal-Awtur fis-Suq Uniku Diġitali (CDSM) tinkludi l-Artikolu 14, dispożizzjoni li tissalvagwardja l-istatus tad-dominju pubbliku ta’ xogħlijiet tal-arti viżiva. B’mod partikolari, jiddefendi l-prinċipju li x-xogħlijiet tad-dominju pubbliku jenħtieġ li jibqgħu fid-dominju pubbliku meta jiġu diġitalizzati. Huwa importanti li d-dispożizzjoni tapplika għal kwalunkwe materjal li jirriżulta minn att ta’ riproduzzjoni, mhux biss għal ritratti.
“Artikolu 14 – Xogħlijiet tal-arti viżiva fid-dominju pubbliku
L-Istati Membri għandhom jipprevedu li, meta t-terminu ta' protezzjoni ta' xogħol tal-arti viżiva jkun skada, kwalunkwe materjal li jirriżulta minn att ta' riproduzzjoni ta' dak ix-xogħol ma jkunx soġġett għad-drittijiet tal-awtur jew drittijiet relatati, sakemm il-materjal li jirriżulta minn dak l-att ta' riproduzzjoni ma jkunx oriġinali fis-sens li jkun il-kreazzjoni intellettwali tal-awtur stess."
Fil-prattika, il-formulazzjoni tal-Artikolu 14 tipprovdi flessibbiltà matul l-implimentazzjoni nazzjonali b’modi li jista’ jkollhom impatt fuq is-suċċess tal-prinċipju essenzjali u obbligatorju li tiddefendi. Pereżempju, l-Artikolu 14 japplika għal “xogħlijiet tal-arti viżiva”, aktar milli għax-xogħlijiet kreattivi kollha u biss wara li “t-terminu ta’ protezzjoni ta’ xogħol tal-arti viżiva jkun skada.”
Dan iqajjem ħafna mistoqsijiet. X’għandu jiġri mir-riproduzzjonijiet ta’ xogħlijiet ta’ dominju pubbliku li ma jaqgħux taħt it-tifsira abitwali ta’ “arti viżiva”, bħas-snajja’ jew l-antikitajiet? X'għandu jiġri mir-riproduzzjonijiet ta' xogħlijiet li qatt ma huma protetti bid-drittijiet tal-awtur, bħax-xogħlijiet tal-arti ta' Leonardo da Vinci u artisti Rinaxximentali oħra? L-Artikolu 14 huwa retroattiv jew se japplika biss għar-riproduzzjonijiet magħmula wara d-data tal-implimentazzjoni nazzjonali? U fl-aħħar nett, kif jista’ l-Artikolu 14 ikollu impatt fuq id-drittijiet relatati minbarra dawk rikonoxxuti għall-fotografija mhux oriġinali, pereżempju dawk tal-produtturi awdjoviżivi?
Qari ristrett tal-Artikolu 14 huwa li huma biss il-pajjiżi fl-Unjoni Ewropea u fiż-Żona Ekonomika Ewropea bi drittijiet relatati għal ritratti mhux oriġinali li huma meħtieġa jirrevedu l-liġijiet nazzjonali biex jeliminaw tali protezzjonijiet. Biex nifhmu l-implikazzjonijiet usa’, it-Task Force tagħna qed issegwi kif tidher l-implimentazzjoni nazzjonali f’kull stat membru.
Lil hinn mit-tifsira litterali tal-Artikolu 14
Xi pajjiżi rrevedew il-leġiżlazzjoni biex imorru lil hinn minn dak li jirrikjedi l-Artikolu 14. F’dawn il-pajjiżi, il-liġi dwar id-drittijiet tal-awtur issa tipprovdi salvagwardji akbar għad-dominju pubbliku fl-ispirtu tal-Artikolu 14.
Id-dispożizzjoni riveduta tal-Iżvezja dwar id-drittijiet relatatiteskludi protezzjonijiet ġodda għal ritratti tax-“xogħlijiet tal-arti” kollha li għalihom id-drittijiet tal-awtur ma għadhomx japplikaw, aktar milli biss xogħlijiet tal-arti viżiva. L-Artikolu 49 tal-Att Żvediż dwar id-Drittijiet tal-Awtur teknikament japplika biss għal immaġnijiet fotografiċi jew teknoloġiji ta’ riproduzzjoni komparabbli. Madankollu, il-gvern iċċara li, sa fejn att jew teknoloġija ta’ riproduzzjoni mhux oriġinali jaqgħu barra mill-kategorija ta’ “immaġnijiet fotografiċi”, l-att dwar id-drittijiet tal-awtur ma joffri l-ebda protezzjoni għall-prestazzjoni jew għall-materjali prodotti minnu.
Il-Ġermanja għandha wkoll fehma usa’. It-Taqsima 68 tal-Att Ġermaniż dwar id-Drittijiet tal-Awtur teskludi r-“riproduzzjonijiet ta’ xogħlijiet tal-arti viżivi fid-dominju pubbliku” milli jkunu protetti mid-drittijiet relatati rikonoxxuti għal xogħlijiet u prodotti fotografiċi manifatturati b’mod simili għar-ritratti (bħal scans 3D u mezzi oħra ta’ riproduzzjoni). Id-dispożizzjoni hija retroattiva billi tapplika għar-riproduzzjonijiet ta’ xogħlijiet tal-arti viżiva mill-mument tal-iskadenza tad-drittijiet tal-awtur fix-xogħol oriġinali, anki jekk ir-riproduzzjoni tagħha tkun saret qabel l-iskadenza ta’ dawk id-drittijiet tal-awtur.
It-teħid ta’ approċċ ristrett għall-implimentazzjoni
Pajjiżi oħra adottaw fehma ristretta tal-Artikolu 14. L-Awstrija, id-Danimarka u Spanja rrevedew id-dispożizzjonijiet dwar id-drittijiet relatati biex japplikaw biss għal xogħlijiet tal-arti fina li għalihom id-drittijiet tal-awtur skadew. Kemm id-Danimarka kif ukoll Spanja implimentaw id-dispożizzjoni verbatim, u wara l-iskadenza tal-implimentazzjoni, biex jevitaw li jiġu penalizzati minħabba d-dewmien sinifikanti fit-traspożizzjoni tagħhom. Iż-żewġ pajjiżi qed jippjanaw li jirrevedu u potenzjalment jirrevedu l-leġiżlazzjoni tagħhom biex tkun usa’ f’data aktar tard.
F’xi każijiet, it-traspożizzjoni tista’ tkun ristretta wisq. L-Artikolu 49a tal-Att dwar id-Drittijiet tal-Awtur fil-Finlandja issa jipprekludi protezzjonijiet tad-drittijiet relatati “ritratt ta’ xogħol tal-arti fina li l-perjodu ta’ protezzjoni tiegħu jkun skada.” Mhuwiex ċar kif il-qrati għandhom jinterpretaw it-test fid-dawl tal-firxa usa’ ta’ materjali prodotti matul ir-riproduzzjoni, bħal data, metadata jew media oħra lil hinn minn “ritratt.” Id-dispożizzjoni tapplika biss għal ritratti magħmula wara d-data tat-3 ta’ April 2023.
Iżda hija meħtieġa l-implimentazzjoni nazzjonali?
Minħabba li l-Artikolu 14 deher li kellu fil-mira l-użu ta’ drittijiet relatati għall-fotografija mhux oriġinali, xi pajjiżi mingħajr drittijiet bħal dawn ma rriformawx il-liġijiet nazzjonali.
Il-Belġju ma ttrasponiex id-dispożizzjoni, u spjega li ma hija meħtieġa l-ebda dispożizzjoni separata peress li l-liġi Belġjana dwar id-drittijiet tal-awtur diġà tirrikjedi li dawn il-materjali jkunu l-“kreazzjoni intellettwali tal-awtur stess” li għandha tiġi protetta minn dritt tal-awtur ġdid. It-tħassib kien li l-inklużjoni ta’ dispożizzjoni ġdida tista’ tintroduċi konfużjoni uambigwità għal-liġi dwar id-drittijiet tal-awtur, peress li l-limitu diġà japplika għall-kategoriji kollha ta’ xogħlijiet aktar milli għal xogħlijiet tal-arti viżiva biss. Pajjiżi oħra li qed jirrifjutaw it-traspożizzjoni jinkludu Franza, l-Ungerija, il-Lussemburgu ,** in-Netherlands****, il-Polonja** u s-Slovakkja.
B’kuntrast ma’ dan, il-Kroazja ttrasponiet l-Artikolu 14 billi inkludiet it-test sħiħ tagħha fl-Artikolu 18 dwar “Kreazzjonijiet mhux protetti.” Matul il-proċess ta’ konsultazzjoni, is-settur tal-wirt kulturali talab li jiġi inkluż it-test “xogħol tal-arti” minflok “xogħol tal-arti viżiva”, iżda l-proposta ma ġietx aċċettata. Minkejja dan, l-inklużjoni tagħha tibgħat messaġġ ċar dwar l-importanza li jiġi ssalvagwardjat id-dominju pubbliku. Twettqu traspożizzjonijiet simili fl-Estonja , fil-Latvja****, fil-Portugall u fir-Rumanija.
Limitazzjonijiet fuq il-wirt kulturali li jmorru lil hinn mid-drittijiet tal-awtur
Id-drittijiet tal-awtur, madankollu, huma biss tip wieħed ta’ limitazzjoni li tista’ tirrestrinġi l-użu ta’ riproduzzjonijiet ta’ materjali ta’ dominju pubbliku.
L-Italja u l-Greċja għandhom liġijiet dwar il-wirt kulturali li jirrestrinġu l-użu tal-wirt kulturali pubbliku għal ċerti skopijiet mingħajr permess u l-ħlas ta’ tariffa. Dan ifisser li riproduzzjoni se tkun fid-dominju pubbliku, iżda x-xogħol li turi jibqa’ soġġett għal dritt differenti li jirrestrinġi l-użu tagħha.
Fl-aħħar nett, id-drittijiet morali jew il-kundizzjonijiet kuntrattwali jistgħu japplikaw ukoll għax-xogħol muri b’modi li jħallu impatt fuq l-użu jew id-disponibbiltà tar-riproduzzjoni.
Il-passi li jmiss
Dalwaqt se nippubblikaw ħarsa ġenerali b’informazzjoni li ġbarna dwar diversi pajjiżi. Hemm informazzjoni nieqsa minn Ċipru, il-Litwanja u l-Iżlanda, għalhekk jekk għandek xi informazzjoni, jekk jogħġbok ikkuntattja lil [email protected]. Tista' wkoll tingħaqad mal-Europeana Network Association Copyright Community biex tibqa' aġġornat dwar l-iżviluppi f'dan il-qasam.
Aktar qari
Għal aktar informazzjoni dwar dan is-suġġett, hawn huma xi riżorsi addizzjonali li tista’ ssib utli:
Artiklu reċenti tal-ġurnal“Surrogate Intellectual Property Rights in the Cultural Sector”ta’ Andrea Wallace
Il-paġna tal-Eurovision tal-Assoċjazzjoni Komuni u l-paġna tal-portal ta’ implimentazzjoni tad-Direttiva DSM iddedikata għall-Artikolu 14.
Il-post tal-aħbarijiet“Is the Public Domain under threat in Italy?” (Id-Dominju Pubbliku jinsab mhedded fl-Italja?)ta’ Deborah de Angelis
L-avveniment li jmiss tal-Jum tad-Dominju Pubbliku 2024 fis-7 ta’ Marzu 2024, personalment fi Brussell u online.
Grazzi speċjali lill-membri tat-Task Force tal-Artikolu 14 li kkollaboraw dwar ir-riċerka u l-ġbir tad-data meħtieġa għal din il-kariga.