Η τρέχουσα κατάσταση: μια σειρά αντιφατικών πρακτικών
Ερευνητές, καθηγητές, Βικιπαιδιστές, ταξιδιωτικά γραφεία και σχεδιαστές που ενδιαφέρονται για την προμήθεια και τη χρήση έργων τέχνης από τα εθνικά μουσεία της Πορτογαλίας έρχονται αντιμέτωποι με μια συγκεχυμένη σειρά μηνυμάτων σχετικά με τα δικαιώματα και τις ικανότητές τους να χρησιμοποιούν αυτές τις εικόνες. Για να εξηγήσουμε αυτό το σημείο, ας πάρουμε τα «Πίνακες του Αγίου Βικέντιου», ένα διάσημο αναγεννησιακό ομαδικό πορτρέτο συνώνυμο με τη ναυτική περίοδο εξερεύνησης της Πορτογαλίας του 15ου αιώνα και μακρά στο Δημόσιο Τομέα (στην Πορτογαλία, συνήθως η ζωή του συγγραφέα συν 70 χρόνια). Αυτό το μοναδικό έργο τέχνης βρίσκεται στο MNAA, το Εθνικό Μουσείο Αρχαίας Τέχνης της Πορτογαλίας, αλλά οι εικόνες των έργων τέχνης αποθηκεύονται σε κατάλογο όλων των εθνικών μουσείων που εποπτεύονται από την πορτογαλική Γενική Διεύθυνση Πολιτιστικής Κληρονομιάς (DGPC).
Αυτό το έργο τέχνης μπορεί να βρεθεί στο Wikimedia κάτω από το Public Domain, και μέσω του Europeana.eu, προσφέρεται επίσης κάτω από το Public Domain, μαζί με άλλα 1.149 έργα τέχνης της Πορτογαλίας που διατίθενται υπό την αναγνώριση Public Domain στο Europeana.eu από το Ινστιτούτο Μουσείων και Συντήρησης (IMC), τον πρόδρομο του DGPC. Ωστόσο, εάν κάποιος προσπαθήσει να προμηθευτεί την εικόνα απευθείας από τη βάση δεδομένων εικόνων της DGPC MartizPix, θα συναντήσει την εικόνα που επισημαίνεται ως υπό πνευματικά δικαιώματα της DGPC, καθιστώντας την μη διαθέσιμη για λήψη. Όσοι επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν τις εικόνες πρέπει να υποβάλουν αίτηση μέσω εντύπου που καθορίζει τον σκοπό της επαναχρησιμοποίησης αυτών των εικόνων. Ανάλογα με τον δηλωμένο σκοπό χρήσης, η κυβερνητική ρύθμιση που θεσπίστηκε το 2014 υπαγορεύει το κόστος και τους όρους υπό τους οποίους μπορεί να χρησιμοποιηθεί η εικόνα.
Σύμφωνα με αυτούς τους κανονισμούς, αντίγραφα των εικόνων δεν μπορούν να γίνουν ή να παρασχεθούν σε τρίτους (ενότητα 2.1). Οι εικόνες δεν μπορούν να ενσωματωθούν σε καμία βάση δεδομένων εικόνων χωρίς τη ρητή συγκατάθεση της DGPC (ενότητα 3.6) και όλες οι εικόνες πρέπει να αποδίδονται στην DGPC, στο φωτογραφικό αρχείο της και στο όνομα του φωτογράφου που κατέγραψε την εικόνα (ενότητες 4. B & Γ). Για τη χρήση του ιστοτόπου, το κόστος καθορίζεται σε 140 ευρώ ετησίως (τμήμα 1.2 – Τέλη χρήσης).
Αυτοί οι περιορισμοί όχι μόνο θεωρητικά εμποδίζουν τη συμπερίληψη των συλλογών μουσείων της Πορτογαλίας σε βάσεις δεδομένων εικόνων ανοικτής πρόσβασης όπως το Europeana.eu και το Wikimedia Commons, αλλά επίσης απαγορεύουν τις δημιουργικές προσαρμογές των έργων τέχνης. Προσθέτουν επίσης ένα επιπλέον επίπεδο απόδοσης με την ανάθεση πιστώσεων στην DGPC και τους φωτογράφους, ακόμη και όταν η εικόνα είναι μια δισδιάστατη αναπαραγωγή ενός έργου τέχνης του Δημοσίου Τομέα.
Οι περιορισμοί αυτοί έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τις εικόνες του IMC (νυν DGPC) που είναι διαθέσιμες στο Europeana.eu και στο Wikimedia Commons, δημιουργώντας σημαντική σύγχυση σε όσους επιδιώκουν να προωθήσουν, να ερευνήσουν και να διαθέσουν στην αγορά τις εθνικές μουσειακές συλλογές της Πορτογαλίας στο διαδίκτυο. Περιορίζουν επίσης σημαντικά τη διαδικτυακή παρουσία της πολιτιστικής κληρονομιάς της Πορτογαλίας.
Επιπλέον, η Εθνική Βιβλιοθήκη της Πορτογαλίας, η οποία, όπως και η DGPC, βρίσκεται υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού της Πορτογαλίας, διατηρεί πολιτική ανοικτής πρόσβασης και αναγνωρίζει τον δημόσιο τομέα.
Κοιτώντας προς το μέλλον
Κατά τη γνώμη μου, υπάρχει επιτακτική ανάγκη για τα πορτογαλικά μουσεία και το πορτογαλικό Υπουργείο Πολιτισμού να υιοθετήσουν συνεπείς και τυποποιημένες βέλτιστες πρακτικές σχετικά με την ανοικτή πρόσβαση και την αναγνώριση του δημόσιου τομέα για όλες τις συλλογές εικόνων που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του υπουργείου.
Εδώ και χρόνια, μια ομάδα ΜΚΟ και ενώσεων (AcessoCultura, ANSOL, BAD, Knowledge Rights 21, Communia, Open Knowledge Portugal και Wikimedia PT), μαζί με εμένα, συνεργάζεται ενεργά με την DGPC και το Υπουργείο Πολιτισμού της Πορτογαλίας, τονίζοντας τη σημασία της αναγνώρισης του δημόσιου τομέα και των πολιτικών ανοικτής πρόσβασης για τις συλλογές μουσείων της Πορτογαλίας, τις εικόνες τους και τις βάσεις δεδομένων. Οι συστάσεις μας ενσωματώθηκαν σε έγγραφο στρατηγικής πολιτικής που περιγράφει συστάσεις για τα πορτογαλικά μουσεία κατά την επόμενη δεκαετία. Ωστόσο, η επιτυχία μας ήταν περιορισμένη.
Οι πρόσφατες αλλαγές στην ενωσιακή και εθνική νομοθεσία ενδέχεται να αποτελούν το κλειδί για το άνοιγμα των μουσειακών συλλογών της Πορτογαλίας. Πρώτον, το άρθρο 14 της οδηγίας της ΕΕ για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (DCDSM), το οποίο μεταφέρθηκε στο εθνικό δίκαιο της Πορτογαλίας τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους (2023), θα περιορίσει σχεδόν σίγουρα, κατά τη γνώμη μου, την επιβολή πιστώσεων πατρότητας στην DGPC και τους φωτογράφους της σε εικόνες έργων τέχνης του δημόσιου τομέα.
Δεύτερον, από το 2024, η DGPC θα παύσει να υφίσταται και τα εθνικά μουσεία της Πορτογαλίας θα εμπίπτουν στην αρμοδιότητα ενός νέου οργανισμού, της E.P.E., μιας κρατικής εταιρείας. Αυτή η αλλαγή θα δώσει στα μουσεία της Πορτογαλίας την πολυπόθητη μεγαλύτερη οικονομική αυτονομία όσον αφορά τους λογαριασμούς τους.
Υπό το πρίσμα αυτής της νέας οργάνωσης, οι κανονισμοί που διέπουν όλες τις πηγές εισοδήματος για τα μουσεία της Πορτογαλίας αναθεωρούνται. Ο δανεισμός χώρων και η έκδοση εισιτηρίων έχουν ήδη αναθεωρηθεί. Με τις τρέχουσες βέλτιστες πρακτικές και τις προσπάθειες που κατέβαλα εγώ και οι ΜΚΟ όσον αφορά την αναγνώριση του δημόσιου τομέα, ελπίζω ότι η επόμενη δέσμη κανονισμών θα αφορά τη χρήση εικόνων μουσειακών συλλογών και θα δώσει προτεραιότητα στην αναγνώριση του δημόσιου τομέα και στις πολιτικές ανοικτής πρόσβασης, καθώς τα μέτρα αυτά έχουν αποδειχθεί πιο επωφελή για πολλά μουσεία σε σύγκριση με τα έσοδα που προκύπτουν από αιτήματα εικόνων.
Η τρέχουσα κατάσταση της αναγνώρισης του δημόσιου τομέα για τις συλλογές μουσείων της Πορτογαλίας χαρακτηρίζεται από αντιφάσεις και εμπόδια. Ωστόσο, οι πρόσφατες νομοθετικές αλλαγές και η επικείμενη αναδιάρθρωση των εθνικών μουσείων της Πορτογαλίας μπορεί να προσφέρουν ελπίδα για ένα πιο ανοικτό και προσβάσιμο μέλλον για την πλούσια κληρονομιά της Πορτογαλίας.
Μάθετε περισσότερα
Εάν επιθυμείτε να μάθετε περισσότερα σχετικά με τα ζητήματα που θίγονται στην παρούσα ανάρτηση, σας προσκαλούμε να συμμετάσχετε στην κοινότητα δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας της Europeana Network Association και να παρακολουθήσετε το έργο της ειδικής ομάδας του άρθρου 14.