Il-proċess ta’ traspożizzjoni
Lejn l-aħħar tal-2019, il-Ministeru tal-Kultura tar-Repubblika tal-Litwanja fforma grupp ta’ ħidma nazzjonali dwar it-traspożizzjoni tad-dispożizzjonijiet tad-Direttiva. Rappreżentanti minn libreriji, arkivji, mużewijiet u istituzzjonijiet kulturali oħra ppreżentaw dokument ta' pożizzjoni lill-Ministeru bl-appoġġ tal-Fondazzjoni Wikimedia u Creative Commons. Min-naħa l-oħra, ġie ppubblikat dokument ta’ pożizzjoni li jirreaġixxi għall-punti mqajma mill-organizzazzjonijiet tal-wirt kulturali mill-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv u mill-pubblikaturi, li sfortunatament iġġenera aktar attenzjoni mill-punti mqajma mis-settur tal-wirt kulturali.
Il-Litwanja lestiet uffiċjalment il-proċess tat-traspożizzjoni tad-Direttiva CDSM fl-24 ta’ Marzu 2022, bl-adozzjoni tal-abbozz ta’ liġi mis-Seimas (il-Parlament). Madankollu, parti mid-dispożizzjonijiet daħlu fis-seħħ biss f’Mejju u f’Ġunju.
Estrazzjoni tat-test u tad-data
Bħala riżultat tat-traspożizzjoni tad-dispożizzjonijiet dwar l-estrazzjoni tat-test u tad-data fil-liġi Litwana, l-organizzazzjonijiet tar-riċerka xjentifika u l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jistgħu jirriproduċu materjali li għalihom għandhom aċċess legali sabiex iwettqu estrazzjoni tat-test u tad-data, sakemm dan ikun għal skopijiet mhux kummerċjali u ta’ riċerka. Huma jistgħu jagħmlu dan mingħajr il-permess tad-detentur tad-drittijiet u mingħajr ma jħallsu l-ebda royalties tad-drittijiet tal-awtur. Kopji ta' xogħlijiet magħmula għal dan il-għan jistgħu jinħażnu u jinżammu għal skopijiet ta' riċerka, inkluż biex jiġu vverifikati r-riżultati tar-riċerka.
It-tieni eċċezzjoni li tippermetti lil kulħadd iwettaq estrazzjoni tat-test u tad-data ġiet adottata wkoll f’konformità mad-Direttiva, bil-possibbiltà li d-detenturi tad-drittijiet jipprojbixxu l-użu tal-materjali tagħhom b’dan il-mod. B’mod ġenerali, dawn id-dispożizzjonijiet ġew inkorporati b’mod li huwa leali ħafna għat-test tad-Direttiva.
Preservazzjoni tal-wirt kulturali
It-traspożizzjoni tal-eċċezzjoni ta’ preservazzjoni rriżultat f’espansjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-eċċezzjoni ta’ preservazzjoni eżistenti fil-liġi Litwana dwar id-drittijiet tal-awtur. Id-dispożizzjoni attwali tippermetti lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jagħmlu riproduzzjonijiet ta’ materjali miżmuma fil-kollezzjonijiet “permanenti” tagħhom (mifhuma bħala li jappartjenu għall-istituzzjoni “bid-dritt ta’ sjieda” jew “trasferiti bid-dritt ta’ fiduċja”) għal skopijiet ta’ preservazzjoni, irrispettivament mit-tip ta’ materjali.
Dan l-użu mhuwiex soġġett għal remunerazzjoni. Huwa possibbli għall-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali li jiddependu fuq partijiet terzi biex joħolqu dawn il-kopji. Ma hemm l-ebda limitazzjoni fuq il-format jew il-mezz tar-riproduzzjoni jew fuq in-numru ta’ kopji. Id-dritt għall-organizzazzjonijiet tal-wirt kulturali li jagħmlu dawn il-kopji ma jistax jitneħħa permezz ta’ kuntratt mid-detentur tad-drittijiet.
Attivitajiet ta’ tagħlim diġitali u transfruntiera
Bit-traspożizzjoni tad-Direttiva CDSM, il-liġi Litwana attwali dwar id-drittijiet tal-awtur tippermetti ċerti użi ta’ materjali protetti għal attivitajiet ta’ tagħlim mingħajr il-ħtieġa ta’ permess mid-detentur tad-drittijiet. Dan huwa bbażat fuq eċċezzjoni għad-drittijiet tal-awtur, aktar milli fuq sistema bbażata fuq liċenzja.
Taħt l-eċċezzjoni, l-istituzzjonijiet edukattivi, inklużi l-libreriji u l-arkivji universitarji li jieħdu sehem fi programmi edukattivi formali, jistgħu jirriproduċu, jippubblikaw, jagħmlu disponibbli għall-pubbliku (permezz ta’ networks tal-kompjuter online) u juru siltiet żgħar jew qosra ta’ xogħlijiet u l-kopji diġitali tagħhom. Dan jista’ jkun kemm fil-lingwa oriġinali kif ukoll fi traduzzjoni, u biss għal finijiet ta’ tagħlim u riċerka mhux kummerċjali, u sal-punt meħtieġ għall-attività. Sakemm l-użi jkunu taħt ir-responsabbiltà tal-istituzzjoni edukattiva, dawn jistgħu jsiru fil-bini tagħha jew f’postijiet oħra, jew bl-użu ta’ network elettroniku sigur li għalih għandhom aċċess biss l-għalliema, il-lekċerers u l-istudenti tal-istituzzjoni edukattiva. It-termini tal-kuntratti li jipprevjenu dawn l-użi legali mhumiex validi.
Xogħlijiet barra mill-kummerċ
Ix-xogħlijiet barra mill-kummerċ huma xogħlijiet li x’aktarx ikunu koperti mid-drittijiet tal-awtur, li jinsabu f’kollezzjonijiet ta’ wirt kulturali iżda li ma għadhomx, jew qatt ma kienu, disponibbli kummerċjalment. Il-liġi Litwana dwar id-drittijiet tal-awtur issa tipprevedi sistema bbażata fuq liċenzja jew eċċezzjoni. Il-liċenzja, mogħtija minn organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv li hija rappreżentattiva biżżejjed tat-tip ta’ materjal u drittijiet, tippermetti lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jagħmlu xogħlijiet mhux kummerċjali disponibbli online fl-Unjoni Ewropea u fiż-Żona Ekonomika Ewropea. Skont l-eċċezzjoni, it-“tqegħid għad-dispożizzjoni online” huwa limitat għal-Litwanja.
Kemm il-liċenzji kif ukoll l-eċċezzjoni jenħtieġ li jippermettu d-diġitalizzazzjoni u l-kondiviżjoni online ta' xogħlijiet barra mill-kummerċ, sakemm dawn ikunu jinsabu b'mod permanenti fil-kollezzjonijiet tal-istituzzjoni tal-wirt kulturali.
Id-dispożizzjoni Litwana ma tiddefinixxix xogħlijiet li mhumiex fis-suq lil hinn mit-test tad-Direttiva, u lanqas l-“isforz raġonevoli” li jeħtieġ li jitwettaq biex jiġi ddeterminat li xogħol mhuwiex fis-suq, iżda dan jista’ jkun kopert f’riżoluzzjoni mill-Gvern jew fi spjegazzjonijiet tal-Ministeru tal-Kultura. Huwa probabbli li tiġi stabbilita bażi tad-data nazzjonali mmexxija mil-Librerija Nazzjonali tal-Litwanja għal miżuri ta’ pubbliċità ta’ xogħlijiet li mhumiex fis-suq.
Id-detenturi tad-drittijiet jistgħu jitolbu li x-xogħlijiet tagħhom ma jintużawx la billi jibdew proċedura ta’ esklużjoni fakultattiva fuq il-portal tal-Uffiċċju tal-Proprjetà Intellettwali tal-Unjoni Ewropea (EUIPO) u lanqas billi jissottomettu talba lill-istituzzjoni tal-wirt kulturali. F’dak il-każ, l-istituzzjoni għandha tevalwa t-talba, tieħu l-passi meħtieġa biex twaqqaf l-użu tal-materjal, u tinforma lid-detentur tad-drittijiet fi żmien 10 ijiem tax-xogħol. L-applikazzjonijiet jistgħu jiġu pproċessati wkoll minn organizzazzjoni ta’ mmaniġġjar kollettiv meta l-materjal jintuża taħt liċenzja. Id-detenturi tad-drittijiet li jagħżlu li ma jipparteċipawx huma intitolati għal kumpens ta’ darba għall-użu tal-materjal, imħallas mill-baġits tal-gvern, billi jissottomettu talba lil istituzzjoni awtorizzata mill-Gvern.
Id-dominju pubbliku
Id-dispożizzjoni tad-dominju pubbliku fid-Direttiva CDSM tirrikjedi li ma jiġi ddikjarat l-ebda dritt ġar għall-fotografija mhux oriġinali fir-riproduzzjonijiet diġitali ta’ xogħlijiet tal-arti viżiva fid-dominju pubbliku. B’riżultat ta’ dan, xogħlijiet tal-arti viżiva fid-dominju pubbliku kondiviżi b’mod diġitali jenħtieġ li jkunu ħielsa minn restrizzjonijiet tad-drittijiet tal-awtur, sakemm ir-riproduzzjoni tax-xogħol ma tkunx “xogħol tal-arti” protett bid-drittijiet tal-awtur fih innifsu. Il-Litwanja ttrasponiet din id-dispożizzjoni fil-liġi Litwana.
Skopri aktar
Tista’ taqra aktar dwar it-traspożizzjoni tad-Direttiva CDSM u l-liġi dwar id-drittijiet tal-awtur fil-Litwanja fil-paġni tal-Komunia (hawn u hawn), il-paġna tas-CIPPM. Informazzjoni ġenerali dwar it-test tad-Direttiva hija disponibbli f’dan l-ispjegatur, f’dan il-webinar mill-Europeana u f’dan il-webinar mid-DRI.
Jekk tixtieq titgħallem aktar dwar id-drittijiet tal-awtur u l-wirt kulturali diġitali, ingħaqad mal-Europeana Copyright Community u aqra s-serje tal-aħbarijiet tagħna CDSM Directive Pro.