Aħbarijiet

It-trawwim tal-aċċess għall-wirt kulturali: opportunitajiet fir-rieżami tad-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Awtur fis-Suq Uniku Diġitali

Hemm għadd ta’ dispożizzjonijiet fid-Direttiva dwar id-Drittijiet tal-Awtur fis-Suq Uniku Diġitali (CDSM) li għandhom rwol kruċjali għall-attivitajiet tal-organizzazzjonijiet tal-wirt kulturali bħal-libreriji, l-arkivji u l-mużewijiet. B’fehim ta’ kif dawn id-dispożizzjonijiet ħadmu fil-prattika f’dawn l-aħħar snin, inħeġġu lil dawk li jfasslu l-politika biex jikkunsidraw l-introduzzjoni ta’ bidla f’erba’ oqsma sabiex id-Direttiva twassal l-impatt li oriġinarjament kellha.

1. Estrazzjoni tat-test u tad-data (l-Artikolu 3)

L-importanza tar-reġim tal-estrazzjoni tat-test u tad-data (TDM) hija spjegata mill-konverżazzjoni dwar l-IA ġenerattiva, waħda li hija monopolizzata minn atturi kummerċjali kbar, u dibattiti polarizzati fost l-iżviluppaturi tal-IA u d-detenturi tad-drittijiet tal-awtur. Dan iħalli l-użi mhux kummerċjali u ta’ benefiċċju soċjali f’riskju li jiġu injorati jew imminati.

Hemm ħafna applikazzjonijiet pożittivi tat-TDM fl-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali. Dawn jappoġġaw, pereżempju, sforzi ta’ traskrizzjoni jew ta’ arrikkiment, imwettqa minn membri tal-persunal, iżda wkoll attivitajiet ta’ riċerka minn utenti tal-librerija, tal-arkivju jew tal-mużew li jiddependu fuq il-wirt kulturali, bħal fl-istudji umanistiċi diġitali. Attivitajiet ta’ riċerka bħal dawn mhux dejjem jistgħu jseħħu fil-qafas ta’ reġistrazzjoni formali ma’ istituzzjoni ta’ riċerka, anke jekk ikunu ta’ natura ta’ riċerka.

Aħna nirrispettaw il-possibbiltà li d-detenturi tad-drittijiet jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom billi jikkomunikaw nonparteċipazzjoni. Filwaqt li l-organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv li kisbu mandati mill-membri tagħhom jistgħu jitqiesu bħala d-“detenturi tad-drittijiet” li jeżerċitaw b’mod leġittimu l-opt-out tat-TDM, bħalissa xi opt-outs tat-TDM qed jiġu eżerċitati indirettament minn organizzazzjonijiet ta’ mmaniġġjar kollettiv (CMOs) fil-kuntest ta’ liċenzjar kollettiv estiż għal xogħlijiet li mhumiex fis-suq. Dawn il-liċenzji jingħataw f’isem dawk li mhumiex membri, u bħala tali, l-OKS ma għandha tipprova teżerċita l-ebda dritt lil hinn minn dak li ġie stabbilit legalment għas-sistema ta’ liċenzjar kollettiv estiż, li f’dan il-każ qed tippermetti t-tixrid ta’ xogħlijiet li mhumiex fis-suq.

Is-soluzzjonijiet:

  • Iż-żamma tal-eċċezzjoni tat-TDM fl-Artikolu 3, u t-tħaffif tal-lingwa biex jiġi żgurat li tinkludi tipi ta’ “riċerka” fl-organizzazzjonijiet tal-wirt kulturali minn utenti tal-librerija, tal-arkivju jew tal-mużew li mhumiex qed joperaw strettament f’ambjent ta’ riċerka akkademika jew xjentifika.
  • Jenfasizzaw l-importanza li d-detentur tad-drittijiet ikun dak li jeżerċita l-opt-outs tat-TDM, u l-inapplikabbiltà tal-opt-outs eżerċitati mid-detenturi mhux tad-drittijiet fil-liċenzjar kollettiv estiż.

2. Preservazzjoni (Artikolu 6)

L-Artikolu 6 bħalissa jippermetti lill-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali jagħmlu kopji ta’ materjali protetti bid-drittijiet tal-awtur jew drittijiet relatati li huma permanentement fil-kollezzjonijiet tagħhom, fi kwalunkwe format jew mezz, għal skopijiet ta’ preservazzjoni.

Il-limitazzjoni tal-eċċezzjoni għal skopijiet ta’ “preservazzjoni” tħalli barra t-twettiq ta’ kopji għal attivitajiet li huma essenzjali għat-twettiq ta’ missjoni ta’ interess pubbliku ta’ organizzazzjoni tal-wirt kulturali, u l-kapaċità tagħha li tieħu ħsieb b’mod xieraq ix-xogħlijiet fil-kollezzjoni (u l-kollezzjoni kollha kemm hi). Dan jinkludi kopji għall-ikkatalogar, l-indiċjar, l-inventarju, il-ġestjoni tal-assigurazzjoni jew il-ħolqien tal-biblijografija.

Barra minn hekk, l-organizzazzjonijiet tal-wirt kulturali jistgħu jagħmlu biss kopji ta’ materjali li jinsabu fil-kollezzjonijiet permanenti tagħhom. Dan iħalli barra mill-kamp ta’ applikazzjoni b’mod perikoluż informazzjoni kulturalment u storikament rilevanti, magħmula disponibbli online permezz ta’ siti web u pjattaformi tal-media soċjali, li mhux dejjem ikunu parti mill-kollezzjonijiet permanenti ta’ kwalunkwe organizzazzjoni tal-wirt kulturali.

Il-materjali kulturali qed jiġu prodotti u aċċessati dejjem aktar f’forma diġitali, u dan huwa parti mill-għarfien uman li l-organizzazzjonijiet tal-wirt kulturali jistgħu jippreservaw għall-ġenerazzjonijiet futuri. Dan jirrifletti evoluzzjoni fil-prattiki ta’ preservazzjoni li d-Direttiva jeħtieġ li tqis. Il-kultura u l-informazzjoni ġew ippreservati mil-libreriji u l-arkivji taħt id-depożitu legali (obbligu ta’ depożitu mill-pubblikaturi) u l-kompetenzi amministrattivi tal-arkivji (obbligu li tinġabar informazzjoni pubblika f’ċertu perimetru). Ix-xandara kienu qed jippreservaw il-midja rilevanti li jipproduċu u jqassmu, li huma s-sidien tagħha.

Madankollu, l-istituzzjonijiet tal-wirt kulturali mhumiex intitolati li jiġbru u jaqbdu kontenut rilevanti li jiċċirkola online, peress li dan ikun jeħtieġ li ssir kopja (ta’ materjal protett bid-drittijiet tal-awtur). Xi liġijiet dwar id-depożiti legali jirrikonoxxu l-arkivjar tal-web, iżda l-liġi dwar id-drittijiet tal-awtur ma ssegwix billi tippermetti dan. Barra minn hekk, spiss ikun hemm fis-seħħ miżuri tekniċi ta’ protezzjoni, li jagħmluha impossibbli għall-organizzazzjonijiet tal-wirt kulturali li jiksbu aċċess għad-data, b’mod partikolari għall-pjattaformi tal-media soċjali.

Is-soluzzjonijiet:

  • Tiċċara li l-kopji għall-attivitajiet interni li huma parti mill-missjoni ġenerali ta’ interess pubbliku tal-organizzazzjonijiet tal-wirt kulturali huma inklużi taħt l-eċċezzjoni.
  • Neħħi l-kliem “li huma permanentement fil-kollezzjonijiet tagħhom” mill-Artikolu 6, sabiex il-kopji tas-siti web u tal-midja soċjali jkunu jistgħu jsiru sakemm isiru fl-interess pubbliku.

3. Xogħlijiet li mhumiex fis-suq (Artikoli 8 sa 11)

Ftit organizzazzjonijiet biss qed jagħmlu użu mis-sistema tax-xogħlijiet li mhumiex fis-suq. Xi wħud kienu intitolati li jiddependu fuq l-eċċezzjoni f’każijiet mingħajr OKS rappreżentattiva biżżejjed għat-tip ta’ materjal jew drittijiet inkwistjoni, filwaqt li xi wħud għaddew minn negozjati twal dwar il-liċenzji. Għal ħafna organizzazzjonijiet oħra, il-proċess tal-kisba ta’ liċenzja joħloq ostaklu. L-organizzazzjonijiet tal-wirt kulturali ftit li xejn għandhom esperjenza fin-negozjar tal-liċenzji mal-organizzazzjonijiet komuni tas-swieq, aħseb u ara fl-estensjoni tal-liċenzji kollettivi. In-negozjati għandhom it-tendenza li jieqfu minħabba d-diffikultajiet biex jintlaħaq qbil dwar ċerti termini, jew minħabba n-nuqqas ta’ interess jew il-prijoritizzazzjoni baxxa mill-OKS.

Il-ftit organizzazzjonijiet li kkonkludew il-liċenzji kellhom suċċess jew minħabba li għandhom relazzjoni fit-tul mal-OKS, u/jew minħabba li għaddew minn negozjati twal ħafna - li organizzazzjonijiet iżgħar ma jistgħux jaffordjaw.

Barra minn hekk, kull meta OKS rappreżentattiva biżżejjed ma tkunx qablet li tagħti liċenzja skont il-mandati tagħha, l-organizzazzjoni tal-wirt kulturali tibqa’ mwaħħla fi stat ta’ inċertezza legali, mingħajr il-possibbiltà li tiddependi fuq l-eċċezzjoni.

Is-soluzzjonijiet:

  • Timmodifika r-regoli sabiex il-liċenzja estiża tapplika biss meta liċenzji adegwati jkunu faċilment disponibbli fis-suq (li jirriflettu l-istruttura tal-Artikolu 5 tad-Direttiva CDSM) u jiġu offruti minn CMOs rappreżentattivi biżżejjed.
  • Jiġi ċċarat li l-kundizzjonijiet “adegwati” jinkludu: tariffa raġonevoli adattata għas-settur pubbliku, il-possibbiltà tat-tixrid tax-xogħlijiet barra mill-Istat Membru, u l-ebda pagament sussegwenti għal xogħlijiet li jkunu tħallsu darba.
  • Alternattivament għall-għażliet offruti fiż-żewġ punti preċedenti, jiġi ċċarat li n-nuqqas ta’ ftehim bejn il-partijiet iwassal għall-applikabbiltà tal-eċċezzjoni.

4. Id-dominju pubbliku (l-Artikolu 14)

Il-materjali tad-dominju pubbliku għadhom soġġetti għal restrizzjonijiet u limitazzjonijiet bla bżonn għall-aċċessibbiltà u l-użu tagħhom online. B’mod aktar speċifiku, xi tipi ta’ materjali ta’ dominju pubbliku jitħallew barra mill-kamp ta’ applikazzjoni tal-Artikolu 14; xi liġijiet dwar il-protezzjoni tal-wirt kulturali u leġiżlazzjonijiet nazzjonali oħra jieħdu preċedenza fuq din id-dispożizzjoni; u d-disparitajiet territorjali fid-determinazzjonijiet tad-dominju pubbliku jfixklu s-suq intern u joħolqu inċertezza legali għall-użi online tal-materjali tad-dominju pubbliku.

Is-soluzzjonijiet:

  • It-tneħħija tal-fokus tal-“arti viżiva”, sabiex jiġu inklużi t-tipi kollha ta’ materjali, bħal xogħlijiet letterarji, mużikali u ċinematografiċi, fost l-oħrajn, kif ukoll materjali li qatt ma kienu protetti qabel, u materjali maħluqa qabel il-promulgazzjoni tal-liġijiet dwar id-drittijiet tal-awtur.
  • Il-ħruġ ta’ rakkomandazzjoni lill-Istati Membri biex jissalvagwardjaw din id-dispożizzjoni billi jfittxu koerenza fl-oqfsa legali nazzjonali lil hinn mil-liġi dwar id-drittijiet tal-awtur.
  • Filwaqt li jenfasizza li l-objettivi stabbiliti fil-Premessa 53, jiġifieri, l-aċċess għall-kultura u l-promozzjoni tagħha kif ukoll l-aċċess għall-wirt kulturali, ma għandhomx jiġu kompromessi meta tinħoloq l-implimentazzjoni.

Dan id-dokument ta’ pożizzjoni jirrappreżenta l-fehmiet tal-Inizjattiva Europeana u t-tliet korpi interkonnessi tagħha: il-Fondazzjoni Europeana, l-Assoċjazzjoni tan-Network tal-Europeana u l-Forum tal-Aggregaturi tal-Europeana. Din inbdiet fi Frar 2026, xprunata mit-tnedija tar-rieżami tad-Direttiva tal-2019 dwar id-Drittijiet tal-Awtur fid-Direttiva dwar is-Suq Uniku Diġitali, li tkejjel l-impatt tad-dispożizzjonijiet tagħha. Id-dokument kien immexxi mill-Europeana Copyright Community Steering Group, grupp ta’ prattikanti legali u akkademiċi li huma attivi fis-settur tal-wirt kulturali f’diversi pajjiżi Ewropej, u l-Fondazzjoni Europeana.

Skopri kontenut relatat